Problem ciągłości tożsamości

Skąd się wzięło

Pytanie jest starsze niż transhumanizm o dwa i pół tysiąca lat. Statek Tezeusza, w którym po kolei wymieniono wszystkie deski - czy to nadal ten sam statek? W wersji osobowej: twoje ciało wymienia większość atomów w ciągu kilku lat, a ty uważasz się za tę samą osobę co dziesięć lat temu. Na jakiej podstawie?

Do transhumanizmu problem trafił drzwiami technicznymi. Jeśli kiedykolwiek dałoby się odtworzyć strukturę mózgu w innym nośniku, powstaje pytanie, czy powstała w ten sposób osoba jest tobą, czy jest kimś nowym, kto pamięta twoje życie i szczerze twierdzi, że jest tobą. Z zewnątrz nie sposób tych dwóch sytuacji odróżnić. To jest cała trudność.

Co dokładnie obejmuje

Trzy klasyczne odpowiedzi, każda z własnym kłopotem:

• Ciągłość materialna - jesteś tą samą osobą, bo to ta sama materia. Kłopot: materia się wymienia.
• Ciągłość psychologiczna - jesteś tą samą osobą, bo pamiętasz, chcesz i wierzysz w sposób ciągle powiązany z poprzednim stanem. To odpowiedź najpopularniejsza wśród zwolenników uploadingu. Kłopot poniżej.
• Ciągłość przyczynowa procesu - liczy się nieprzerwane działanie tego samego układu, a nie jego skład. Kłopot: sen bez marzeń sennych, narkoza i hipotermia są przerwami, a nikt nie uważa, że budzi się z nich ktoś inny.

Argument rozstrzygający, dlaczego to nie jest pytanie akademickie: wyobraź sobie, że skanowanie kończy się powodzeniem, a oryginał przeżywa zabieg. Powstają dwie osoby o identycznej historii psychologicznej. Obie mają równe prawo uważać się za ciebie. Kryterium psychologiczne mówi, że obie są tobą - co jest sprzeczne, bo są dwie i od razu zaczynają się różnić.

Wniosek, do którego prowadzi ten argument, jest niewygodny dla obu stron sporu: być może pytanie „czy to nadal ja” nie ma odpowiedzi prawdziwej ani fałszywej, a jedynie odpowiedź na pytanie, na czym nam zależy.

Spory

Stopniowo czy naraz. Część autorów uważa, że kopiowanie naraz tworzy kopię, ale stopniowa wymiana neuron po neuronie - proteza po protezie - zachowuje tożsamość, tak jak zachowuje ją naturalna wymiana materii. Odpowiedź krytyków: to tylko rozłożenie tego samego zdarzenia w czasie, a różnica jest psychologiczna, nie metafizyczna.

Czy pytanie w ogóle ma sens. Stanowisko wywodzące się od Parfita: tożsamość nie jest „tym, co się liczy”. Liczy się ciągłość psychologiczna, a ta może występować w różnym stopniu i rozgałęziać się. Pytanie „czy to naprawdę ja” jest wtedy źle postawione - jak pytanie, czy klub sportowy po zmianie wszystkich zawodników i stadionu to „naprawdę ten sam klub”.

Czy świadomość ma tu znaczenie. Jeśli trudny problem świadomości jest realny, to możliwa jest kopia doskonała behawioralnie i pozbawiona przeżyć. Wtedy pytanie o tożsamość ustępuje pytaniu, czy w ogóle jest tam ktoś.

Zarzut praktyczny. Krytycy zwracają uwagę, że spór bywa prowadzony tak, jakby technologia istniała. Nie istnieje - konektom nicienia znamy od czterdziestu lat i nie umiemy z niego zbudować działającego modelu. Odpowiedź zwolenników: rozstrzygnięcia trzeba mieć przed technologią, nie po.

Stan na dziś

To nie jest spór, który rozstrzygnie eksperyment - i to jest jego najważniejsza cecha. Żadne badanie mózgu nie odpowie na pytanie, czy kopia jest tobą, bo pytanie dotyczy tego, co uznajemy za kryterium, a nie tego, jak zbudowany jest mózg.

Praktyczne znaczenie ma dziś w dwóch miejscach: przy krionice, gdzie płacący zakłada, że przyszłe ożywienie dotyczyłoby jego, a nie kogoś podobnego, oraz przy dyskusji o emulacji, gdzie od odpowiedzi zależy, czy mówimy o przedłużeniu życia, czy o wykonaniu portretu.

Stanowisko redakcji: to pytanie należy trzymać otwarte i wyraźnie oddzielać od pytań technicznych, które da się rozstrzygnąć pomiarem. Mieszanie ich jest najczęstszym błędem w tym temacie.