Długoterminowość

Skąd się wzięło

Punktem wyjścia jest rachunek, a nie wizja. Ludzi żyjących jest osiem miliardów. Ludzi, którzy mogą się urodzić, jeśli gatunek przetrwa choćby tyle, ile przetrwał dotąd, jest o rzędy wielkości więcej.

Jeśli przyjąć, że cierpienie i dobrostan przyszłych osób liczą się tyle samo co nasze - a to założenie większość ludzi w rozmowie akceptuje - to konsekwencja jest niewygodna: działania wpływające na to, czy i jak długo będzie istniała ludzkość, przeważają nad prawie wszystkim innym, co możemy zrobić.

Stanowisko wyrosło z filozofii akademickiej w Oksfordzie i z ruchu efektywnego altruizmu. Do transhumanizmu przylega przez jeden punkt: ryzyko egzystencjalne. Jeśli chodzi o przyszłość gatunku, to technologie mogące ją przerwać - a wśród nich sztuczna inteligencja - stają się głównym tematem.

Co dokładnie obejmuje

Warto rozdzielić dwie wersje, bo krytyka trafia głównie w drugą:

• Wersja słaba - przyszłe pokolenia liczą się moralnie i systematycznie je pomijamy. To stanowisko banalne w brzmieniu, a jednak sprzeczne z praktyką polityczną, która pracuje w cyklu wyborczym.
• Wersja mocna - wpływ na daleką przyszłość jest najważniejszą cechą naszych decyzji, przeważającą nad skutkami bieżącymi. To ona jest przedmiotem sporu.

Trzy pojęcia, bez których argumentacja nie działa:

• Trwałość - liczą się skutki, które nie zanikają: wymarcie gatunku, trwałe załamanie cywilizacji, utrwalenie ustroju bez możliwości korekty.
• Zaniedbanie - ryzyka odległe w czasie są niedofinansowane, bo nikt nie ponosi za nie kosztów politycznych.
• Zerowa stopa dyskontowa dla dobrostanu - nie odejmujemy wartości cudzemu życiu za to, że rozegra się później. Ekonomia zwykle dyskontuje; tutaj to założenie jest odrzucane jako nieuzasadnione moralnie.

Spory

Niepewność przewidywań. Najmocniejszy zarzut. Skutków działań na przestrzeni tysiącleci nie da się przewidzieć; historia prognoz stuletnich jest historią pomyłek. Odpowiedź: niektóre skutki są przewidywalne właśnie dlatego, że są nieodwracalne - wymarcie gatunku pozostanie wymarciem niezależnie od tego, jak potoczyłaby się reszta.

Odsuwanie problemów bieżących. Zarzut, że rachunek liczbowy pozwala uzasadnić przesunięcie środków z ubóstwa, malarii czy klimatu na spekulatywne ryzyka technologiczne. Odpowiedź: część zagrożeń długofalowych jest jednocześnie bieżąca (pandemie, klimat). Zarzut jednak zostaje tam, gdzie chodzi o ryzyka hipotetyczne.

Fanatyzm liczb. Krytyka techniczna: jeśli mnożymy ogromną liczbę przyszłych ludzi przez znikome prawdopodobieństwo, otrzymujemy wynik dominujący nad wszystkim - także wtedy, gdy prawdopodobieństwo wzięto z sufitu. Argument daje się w ten sposób obrócić na obronę dowolnej tezy.

Kto liczy. Zarzut polityczny: stanowisko rozwija wąskie środowisko z kilku bogatych krajów, decydując o priorytetach ludzkości bez jej udziału. Nie jest to zarzut przeciw treści argumentu, ale przeciw temu, kto go stosuje.

Sprawa reputacyjna. Ruch efektywnego altruizmu, z którym długoterminowość jest kojarzona, ucierpiał po głośnych upadkach związanych z nim postaci. To nie podważa argumentu filozoficznego - warto jednak wiedzieć, dlaczego termin bywa dziś używany pejoratywnie.

Stan na dziś

Długoterminowość ma dziś realny wpływ na to, co jest finansowane: część środków przeznaczanych na badania nad bezpieczeństwem AI, biobezpieczeństwem i ryzykiem pandemicznym pochodzi od fundacji działających w tej logice.

W dyskusji publicznej termin funkcjonuje w dwóch znaczeniach jednocześnie - jako stanowisko filozoficzne i jako etykieta środowiskowa. Warto sprawdzać, w którym z nich występuje w danym tekście, bo krytyka jednego rzadko dotyczy drugiego.

Stanowisko redakcji: wersja słaba jest trudna do odrzucenia i wart jej osobny namysł. Wersja mocna wymaga mnożenia liczb, których nikt nie zna - i tak ją traktujemy: jako argument do zreferowania, nie do przyjęcia.