Czy istnieje granica długości ludzkiego życia

Rycina z 1710 roku przedstawia Jane Scrimshaw, o której podpis informuje, że dożyła 126 lat.

Prawie na pewno nie dożyła - i to jest najlepsze możliwe wprowadzenie do sporu, który toczy się w demografii do dziś.

O co dokładnie idzie spór

Ryzyko zgonu w danym roku życia rośnie z wiekiem w tempie wykładniczym - mniej więcej podwaja się co osiem lat. To jest prawidłowość znana od XIX wieku i wyjątkowo dobrze potwierdzona.

Pytanie brzmi: czy to trwa bez końca.

Jeśli tak, to istnieje wiek, przy którym prawdopodobieństwo przeżycia kolejnego roku spada praktycznie do zera. Byłaby to twarda granica gatunkowa.

Jeśli nie - jeśli krzywa się wypłaszcza - to granicy nie ma. Jest tylko coraz mniejsza liczba osób, które dochodzą do wieku, w którym co roku umiera połowa z nich.

To rozróżnienie ma konsekwencje dla całej dziedziny: przy plateau przedłużanie życia nie musi łamać żadnego progu, wystarczy przesunąć krzywą.

Co pokazały dane włoskie

Badanie opublikowane w 2018 roku ma zaletę, której nie miały wcześniejsze: objęło wszystkich mieszkańców Włoch w wieku 105 lat i więcej w latach 2009-2015, urodzonych między 1896 a 1910 rokiem. Łącznie 3836 udokumentowanych przypadków, z indywidualną weryfikacją wieku.

Wynik: krzywa ryzyka zgonu jest po 105 roku życia w zasadzie płaska. Autorzy podkreślają, że ich oszacowania są wolne od zniekształceń wynikających z grupowania danych, które ograniczały wcześniejsze prace, i uznają je za najlepszy dotąd dowód na istnienie plateau u ludzi.

Praktycznie znaczy to, że osoba w wieku 106 lat ma mniej więcej takie samo prawdopodobieństwo dożycia kolejnych urodzin jak osoba w wieku 110 - około pięćdziesięciu procent.

Zarzut, który to podważył

Jeszcze w tym samym roku ukazała się praca pokazująca rzecz niewygodną: plateau może być artefaktem.

Rozumowanie jest proste i mocne. Osób w bardzo podeszłym wieku jest bardzo mało. Jeśli choćby niewielki odsetek zapisów zawiera zawyżony wiek - błąd urzędniczy, zamiana z krewnym o tym samym imieniu, pomyłka o dekadę - to te osoby trafiają do najstarszych roczników, mimo że są w rzeczywistości młodsze. A skoro są młodsze, umierają rzadziej, niż powinny.

Efekt: krzywa się wypłaszcza, choć w rzeczywistości rośnie dalej.

Autor tej polemiki pokazał, że wystarczy bardzo mały udział błędnych zapisów, żeby wytworzyć obserwowane plateau. Nie dowodzi to, że plateau nie istnieje - dowodzi, że dane o wieku muszą być weryfikowane z surowością, jakiej w tej dziedzinie zwykle nie było.

Dlaczego to jest ważne dla tej dziedziny

Bo od tego zależy, co właściwie obiecuje badanie nad starzeniem.

Gdyby istniała twarda granica, wszystkie interwencje mogłyby jedynie przybliżać ludzi do niej. Rekord sprzed dekad pozostałby rekordem na zawsze, a praca nad przedłużaniem życia sprowadzałaby się do tego, żeby więcej osób dochodziło do tego samego kresu w lepszym stanie.

Gdyby plateau było prawdziwe, granicy by nie było. Wystarczyłoby obniżyć poziom, na którym krzywa się wypłaszcza - i liczba stulatków rosłaby dalej.

To jest dokładnie to rozróżnienie, które decyduje o sensowności pojęcia ucieczkowej prędkości długowieczności. Przy twardej granicy pojęcie to jest bez treści. Przy plateau - jest przynajmniej spójne.

Rzecz, którą warto stąd wynieść

Najciekawsze w tej historii nie jest to, kto ma rację. Najciekawsze jest to, na czym się ten spór opiera.

Nie na sporze o mechanizmy starzenia. Nie na nowych pomiarach biologicznych. Na jakości metryk urodzenia i na tym, ile z nich zawiera błędy.

Rycina z 1710 roku pokazuje, jak długa jest ta tradycja. Podpis mówi: 126 lat. Nikt tego nie sprawdzał, bo nie było jak, a osoba dożywająca sędziwego wieku była ciekawostką wartą ryciny - nie przypadkiem do zweryfikowania.

Ta sama pokusa działa dziś. Rekordy długowieczności są medialne, a ich weryfikacja jest żmudna i niewdzięczna. Portal, który pisze o przedłużaniu życia, powinien to wiedzieć, zanim powtórzy jakąkolwiek liczbę.