Mikrobiom a starzenie: co wiadomo, a co się sprzedaje

W jelitach człowieka mieszka około czterdziestu bilionów komórek bakteryjnych. To jest mniej więcej tyle, ile wynosi liczba komórek własnych organizmu - i warto od razu poprawić liczbę, która krąży w mediach od dekad.

Stosunek „dziesięć bakterii na jedną komórkę ludzką” jest błędny. Poprawiono go w 2016 roku, po przeliczeniu obu wielkości od nowa. Wychodzi mniej więcej jeden do jednego, z dużym marginesem. To dobry początek tego tematu, bo pokazuje, jak długo żyje w obiegu efektowna liczba.

Co wiadomo o związku z wiekiem

Mikrobiom zmienia się z wiekiem, i to w sposób indywidualny. Analiza obejmująca ponad dziewięć tysięcy osób pokazała, że u zdrowo starzejących się ludzi skład bakterii staje się z upływem lat coraz bardziej odmienny od typowego, a spada w nim udział grupy bakterii dominującej u młodych.

Kluczowe: ten wzorzec wiązał się z wyższym przeżyciem w kolejnych latach obserwacji i z lepszymi wskaźnikami zdrowia.

Zastrzeżenie, bez którego wynik bywa nadużywany: to jest badanie obserwacyjne. Pokazuje, że pewien wzorzec towarzyszy zdrowemu starzeniu. Nie pokazuje, że go powoduje - a może być odwrotnie: mikrobiom bywa skutkiem diety, leków i stanu zdrowia, nie ich przyczyną.

Gdzie jest dowód przyczynowy

W badaniach na zwierzętach - i tam trzeba uważać podwójnie.

Myszom bezbakteryjnym, hodowanym w sterylnych warunkach, przeszczepiono mikrobiom zwierząt starych. Skutek: nasilenie ogólnoustrojowego stanu zapalnego typowego dla starzenia. Analogiczne prace pokazują też przenoszenie części cech metabolicznych.

To jest wynik mocny co do kierunku: mikrobiom bierze udział, a nie tylko towarzyszy. Ale mysz bezbakteryjna to zwierzę o niedorozwiniętym układzie odpornościowym, hodowane w warunkach, które nie istnieją w przyrodzie. Przeniesienie tego wniosku na człowieka wymaga kroku, którego nikt nie wykonał.

Co się na tym sprzedaje

Rynek badań mikrobiomu wyprzedził dowody o kilka lat - to jest ten sam wzór, który opisujemy przy zegarach epigenetycznych i przy stymulacji przezczaszkowej.

Typowa oferta wygląda tak: wysyłasz próbkę, dostajesz listę bakterii, wskaźnik „różnorodności” i zalecenia żywieniowe.

Trzy rzeczy, których w takim raporcie nie ma:

Wzorca odniesienia. Nie wiadomo, jaki skład jest dobry. Porównanie do „średniej populacji” nie mówi nic o zdrowiu, bo średnia nie jest normą.

Powtarzalności. Skład próbki zmienia się z dnia na dzień, po posiłku, po antybiotyku, po podróży. Dwa badania tej samej osoby w odstępie tygodnia potrafią dać różne wyniki.

Dowodu, że zalecenia działają. Rekomendacje żywieniowe wyprowadzone z takiego badania nie były sprawdzane w badaniach klinicznych.

Wyjątkiem, wartym odnotowania, jest przeszczep mikrobioty jelitowej w nawrotowym zakażeniu Clostridioides difficile: tu skuteczność wykazano, procedura jest medyczna i wykonuje się ją w szpitalu.

Jak czytać doniesienia

Trzy pytania, te same co zawsze w tej dziedzinie:

1. Obserwacja czy interwencja? „Osoby z bakterią X żyją dłużej” to obserwacja. „Podanie bakterii X wydłużyło życie” to interwencja - i takich wyników u ludzi nie ma.
2. Ludzie czy myszy bezbakteryjne? Drugie są modelem użytecznym i bardzo odległym od nas.
3. Co było punktem końcowym? Zmiana składu bakterii jest wynikiem biologicznym. Mniej hospitalizacji albo dłuższe życie to wynik, który liczy się dla człowieka.

Mikrobiom jest jednym z najciekawszych kierunków w biologii starzenia i jednocześnie jednym z najbardziej przehandlowanych. Te dwa zdania nie są sprzeczne i oba trzeba podawać razem.