Świńskie narządy dla ludzi: co już zrobiono

Na rycinie z XIX wieku anatom wykłada nad zawieszoną świńską tuszą, a sala patrzy. Świnia była wtedy zwierzęciem pokazowym: dostatecznie podobnym do człowieka, żeby czegoś o nim uczyć.

Dziś jest kandydatem na dawcę narządów - i to nie w formie zapowiedzi. Trzy przypadki opisane w „New England Journal of Medicine” mówią dokładnie, jak daleko to zaszło.

Dlaczego akurat świnia

Nie z sympatii i nie z powodu pokrewieństwa. Z powodów praktycznych: narządy mają odpowiednią wielkość, zwierzę szybko dojrzewa i ma liczne mioty, a hodowla w warunkach kontrolowanych jest wykonalna. Naczelne, mimo bliższego pokrewieństwa, odpadają z powodów etycznych, hodowlanych i epidemiologicznych.

Problem był zawsze ten sam: układ odpornościowy człowieka rozpoznaje tkankę świni w ciągu minut. Główny winowajca to cukier alfa-gal na powierzchni komórek świni, przeciw któremu ludzie mają gotowe przeciwciała. Efekt nazywa się odrzucaniem nadostrym i kończy sprawę, zanim ktokolwiek zdąży cokolwiek podać.

To, co się zmieniło, to możliwość wyłączenia tych genów u zwierzęcia dawcy - i dołożenia ludzkich. Piszemy o samym narzędziu przy CRISPR; tutaj interesuje nas wynik.

Trzy przypadki, trzy różne rzeczy

2022, dwie nerki, biorcy w stanie śmierci mózgu. Świnie miały wyłączony gen odpowiedzialny za alfa-gal. Nerki zaczęły produkować mocz w kilka chwil po podłączeniu krążenia. Przez 54 godziny obserwacji wskaźniki pracy nerek poprawiły się u obu biorców, a biopsje o 6, 24, 48 i 54 godzinie nie wykazały odrzucania nadostrego ani zależnego od przeciwciał.

To badanie nie miało pokazać, że przeszczep działa długo. Miało pokazać, że przeżywa pierwsze godziny - i miało to sprawdzić bez narażania osoby żywej.

2022, serce, pacjent żywy. Biorcą był 57-letni mężczyzna z kardiomiopatią, zależny od pozaustrojowego natleniania krwi i niekwalifikujący się do żadnej standardowej terapii, w tym do zwykłego przeszczepu. Świnia miała dziesięć osobnych zmian w genomie. Pacjenta udało się odłączyć od aparatury, a przeszczep pracował prawidłowo, bez widocznych cech odrzucania.

W 49. dobie nastąpiło nagłe pogrubienie ścian i niewydolność przeszczepu. Podtrzymywanie życia przerwano w 60. dobie. Sekcja pokazała obrzęk mięśnia i ogniska martwicy, ale bez obrazu typowego odrzucania - autorzy piszą wprost, że mechanizm pozostaje przedmiotem badań.

2025, nerka, pacjent żywy. 62-letni mężczyzna z wieloletnią cukrzycą, zależny od hemodializy, z wyczerpanymi możliwościami dostępu naczyniowego. Nerka pochodziła od świni z 69 zmianami w genomie: usunięto trzy antygeny cukrowe, unieczynniono świńskie retrowirusy endogenne i wstawiono siedem ludzkich transgenów.

Przeszczep zaczął pracować natychmiast, poziom kreatyniny spadał, dializy przestały być potrzebne. W 8. dobie wystąpił epizod odrzucania z udziałem limfocytów T, opanowany wzmocnieniem leczenia immunosupresyjnego. Pacjent zmarł w 52. dobie z nagłych przyczyn sercowych; sekcja wykazała ciężką chorobę wieńcową i bliznowacenie mięśnia sercowego, bez cech odrzucania przeszczepu.

Czego te liczby nie mówią

Wszystkie trzy publikacje to opisy pojedynczych przypadków albo serii dwóch. Nie ma grupy porównawczej, nie ma randomizacji, nie ma powtórzenia w innym ośrodku. To jest najniższy szczebel dowodu, jaki w medycynie w ogóle się liczy - i autorzy tego nie ukrywają.

Trzy zastrzeżenia, które trzeba czytać razem z każdą z tych liczb:

Dobór pacjentów. Wszyscy byli w stanie skrajnym i bez alternatywy. To jest jedyny sposób, w jaki wolno prowadzić takie próby - i jednocześnie powód, dla którego z czasu przeżycia nie wynika prawie nic o przyszłej skuteczności.

Zgony wieloznaczne. W ostatnim przypadku pacjent zmarł z przyczyn sercowych, a nerka pracowała. Formalnie: przeszczep się nie odrzucił. Praktycznie: pacjent nie żyje. Obie rzeczy są prawdziwe naraz.

Kto finansuje. Zwierzęta dawcy pochodzą od firm biotechnologicznych, które współfinansują badania. Nie unieważnia to wyników - obowiązuje jednak przy czytaniu każdego komunikatu prasowego z tej dziedziny.

Spór, który się przy tym otwiera

Jeśli to zadziała, zmieni się coś więcej niż statystyki przeszczepów.

Argument za jest mocny i prosty. Ludzie umierają na listach oczekujących. Narząd dostępny na żądanie, o znanej jakości, pobrany w zaplanowanym terminie, byłby rozwiązaniem problemu, którego nie rozwiązała żadna kampania na rzecz dawstwa. To jest to samo, co robimy w przedłużaniu życia, tylko wykonalne dziś.

Argument przeciw ma dwie warstwy. Pierwsza dotyczy zwierząt: hodowla świń jako źródła części zamiennych jest czymś innym niż hodowla na mięso i wymaga osobnego uzasadnienia. Druga dotyczy granicy gatunku - i tu wraca cały spór, który referujemy przy posthumanizmie: czy człowiek z narządem zwierzęcia jest nadal tym samym rodzajem istoty.

Na to drugie pytanie odpowiedź brzmi „tak” i wie to każdy, kto zna kogoś z zastawką serca ze świni - te wszczepia się od dekad. Różnica jest ilościowa, nie jakościowa. Ale to właśnie różnice ilościowe okazują się w tej dziedzinie najbardziej sporne.

Co z tego wynika

Praktycznie: ksenotransplantacja przestała być pomysłem, a nie stała się jeszcze terapią. Jest w fazie, w której wiadomo, że narząd podejmuje pracę, i nie wiadomo, jak długo ją utrzyma.

Metodycznie: to jest dobry przykład na to, jak czytać doniesienia medyczne. „Przeszczepiono świńskie serce człowiekowi” jest prawdą. „Ksenotransplantacja działa” - nie jest, bo trzy przypadki to nie jest dowód skuteczności.

Dla tej dziedziny: jeśli którakolwiek z zapowiedzi transhumanizmu ma szansę wejść do zwykłego szpitala w ciągu dekady, to najprędzej ta. Nie dlatego, że jest najambitniejsza - dlatego, że jest najmniej ambitna ze wszystkich: nie zmienia człowieka, tylko wymienia w nim część.