De Grey: starzenie jako lista usterek

Rycina powyżej pokazuje fabrykę zegarków. Zegarek jest obiektem, który utrzymuje się w ruchu wyłącznie dlatego, że ktoś okresowo wymienia w nim zużyte części - i to jest dokładnie obraz, na którym stoi program SENS.

Przestawienie pytania

Biologia starzenia pytała tradycyjnie: dlaczego organizmy się starzeją. Odpowiedź miała być teorią, z której wynikną interwencje.

De Grey proponuje odwrócić kolejność. Nie musimy rozumieć procesu, żeby usuwać jego skutki - tak jak nie trzeba teorii korozji, żeby wymienić zardzewiałą część. Starzenie to w tym ujęciu nagromadzenie uszkodzeń, a leczenie to ich okresowe usuwanie.

Program nazywa się „strategie inżynierskiego zaniedbania starzenia” i wymienia siedem kategorii uszkodzeń: ubytek komórek, komórki, które przestały się dzielić, mutacje jądrowe i mitochondrialne, złogi wewnątrz- i zewnątrzkomórkowe oraz usztywnienie białek pozakomórkowych.

Tezą mocną - i najczęściej atakowaną - jest to, że lista jest zamknięta: od lat osiemdziesiątych nie odkryto nowej kategorii, więc prawdopodobnie nie ma innych.

Ucieczkowa prędkość

Z tej propozycji wynika pojęcie, które zrobiło w tym środowisku karierę: ucieczkowa prędkość długowieczności.

Rozumowanie: wystarczy, żeby naprawy przedłużały życie szybciej, niż upływa czas potrzebny na ich opracowanie. Wtedy każdy kolejny remont kupuje więcej lat, niż zajmuje przygotowanie następnego - i granica przesuwa się szybciej, niż się do niej zbliżamy.

Jest to rozumowanie poprawne przy swoich założeniach i całkowicie niesprawdzone. Zakłada, że kolejne naprawy będą coraz łatwiejsze albo przynajmniej nie trudniejsze, a doświadczenie z medycyny mówi raczej odwrotnie.

Krytyka, którą trzeba podać

W 2005 roku grupa biogerontologów opublikowała w „EMBO Reports” krytykę podpisaną nazwiskami. Zarzuty były trzy i wszystkie są nadal aktualne:

Wykonalność. Część z siedmiu punktów nie ma za sobą żadnego dowodu doświadczalnego, że da się je wykonać u ssaka - a program mówi o nich tak, jakby był to problem inżynieryjny do rozpisania na etapy.

Terminy. Podawane przez de Greya przedziały czasowe nie wynikają z danych, tylko z założeń o tempie własnego programu.

Koszt dla dziedziny. Krytycy wskazywali, że obietnice tego rodzaju szkodzą wiarygodności całej biogerontologii, która i tak walczy o to, żeby jej nie mylono z handlem suplementami.

De Grey odpowiadał na te zarzuty publicznie i spór trwa do dziś. Referujemy obie strony, bo tak nakazuje uczciwość wobec czytelnika - a nie dlatego, że wynik jest rozstrzygnięty.

Bilans po dwudziestu latach

Po stronie propozycji: dwa z siedmiu punktów przestały być postulatem i stały się dziedzinami z badaniami klinicznymi. Usuwanie komórek, które przestały się dzielić - dziś znane jako senolityki - i reprogramowanie komórkowe mają za sobą pierwsze podania człowiekowi. Nie z powodu SENS, ale w kierunku, który SENS wskazywał.

Po stronie krytyki: żaden z siedmiu punktów nie doczekał się terapii dopuszczonej u ludzi. Prognozy podawane w tej tradycji nie sprawdziły się w żadnym przedziale czasowym. Analiza danych demograficznych z 2024 roku pokazuje, że w krajach o najdłuższym życiu tempo wydłużania spowalnia, zamiast przyspieszać.

Rzecz najważniejsza, o której się nie mówi: przez dwadzieścia lat zmieniła się rama całej dyskusji. To, co w 2002 roku było propozycją outsidera, jest dziś częścią głównego nurtu - z tą różnicą, że główny nurt mówi o latach zdrowia, a nie o nieśmiertelności, i podaje wyniki, a nie terminy.

Jak to czytać

Wartością tego tekstu nie jest lista, tylko sposób stawiania pytania: co konkretnie musiałoby zostać naprawione, żeby powiedzieć, że coś się udało. Przy temacie, w którym większość obietnic jest nieokreślona, propozycja rozbita na siedem sprawdzalnych punktów jest postępem sama w sobie - także dlatego, że pozwala policzyć, ile z nich wykonano.

Odpowiedź na to ostatnie pytanie brzmi dziś: żadnego w całości. I to też jest wynik, który propozycja umożliwiła.