Wspomnienie, którego nie było: eksperyment na myszach

Plansza z gryzoniami jest tu na miejscu z prostego powodu: cała ta wiedza pochodzi z eksperymentów na myszach i nie ma odpowiednika u ludzi.

Warto o tym pamiętać przez cały tekst, bo temat aż prosi się o nadinterpretację.

Jak to zrobiono

Metoda jest pomysłowa i warto ją prześledzić krok po kroku.

Krok pierwszy: oznaczenie. Myszy umieszczano w klatce o określonym wyglądzie i zapachu - nazwijmy ją miejscem A. Komórki hipokampa, które się przy tym uaktywniły, były jednocześnie znakowane białkiem światłoczułym. Wykorzystano do tego optogenetykę i mechanizm, który sprawia, że znakowaniu podlegają wyłącznie komórki akurat aktywne.

Krok drugi: podmiana kontekstu. Następnego dnia zwierzę trafiało do innej klatki - miejsca B - i tam otrzymywało nieprzyjemny bodziec w łapę. W tej samej chwili pobudzano światłem komórki oznaczone w miejscu A.

Krok trzeci: sprawdzenie. Mysz wracała do miejsca A, gdzie nigdy nic złego jej się nie przydarzyło.

Wynik: zwierzęta z grupy, w której znakowano komórki zakrętu zębatego, zamierały ze strachu w miejscu A. Reakcja była swoista dla miejsca, uruchamiała te same obszary niżej w układzie co przypomnienie prawdziwe i potrafiła wywołać także czynną reakcję ucieczkową.

Co ten eksperyment naprawdę pokazuje

Trzy wnioski, w kolejności od najpewniejszego.

Wspomnienia mają fizyczny nośnik. Zbiór komórek aktywnych podczas zdarzenia da się oznaczyć, odnaleźć później i pobudzić. To jest potwierdzenie pojęcia, które przez sto lat było hipotezą.

Skojarzenie da się dołożyć z zewnątrz. Strach nie powstał wobec miejsca B, gdzie zwierzę faktycznie go doznało, tylko wobec A. Znaczy to, że treść i ładunek emocjonalny są w mózgu przechowywane rozdzielnie i można je spiąć sztucznie.

Zwierzę zachowuje się tak, jakby pamiętało. Zamiera, jakby coś się tam wydarzyło. Czy „ma wspomnienie” w jakimkolwiek głębszym sensie - tego eksperyment nie rozstrzyga i nie próbuje.

Czego ten eksperyment nie pokazuje

Tu trzeba być stanowczym, bo wokół tej pracy narosło sporo bzdur.

Nie wszczepiono treści. Nikt nie wgrał myszy obrazu, dźwięku ani przebiegu zdarzeń. Wykorzystano zapis, który już był - pamięć miejsca A - i doczepiono do niego strach. To jest różnica jak między napisaniem książki a doklejeniem do istniejącej książki nowej okładki.

Nie da się tego zrobić u człowieka. Metoda wymaga wprowadzenia genu białka światłoczułego do wybranych komórek i doprowadzenia światła w głąb mózgu. Piszemy o tych ograniczeniach osobno.

Nie wynika z tego nic o „kasowaniu wspomnień”. Wygaszanie reakcji lękowej to osobna dziedzina o zupełnie innej metodyce, dziś prowadzona głównie farmakologicznie i psychoterapeutycznie.

Dlaczego to jest ważne dla tego portalu

Bo dotyka założenia, na którym stoi cała rozmowa o przenoszeniu umysłu.

Jeśli wspomnienia są zapisane w układzie połączeń i we wzorcach aktywności, to w zasadzie są czymś, co da się odczytać i odtworzyć. Ten eksperyment jest najmocniejszym dowodem, że przynajmniej część tego założenia trzyma się faktów: zbiór komórek naprawdę odpowiada konkretnemu wspomnieniu i naprawdę da się nim manipulować.

Jednocześnie pokazuje, jak daleko stąd do czegokolwiek więcej. Udało się wywołać reakcję, nie odtworzyć treść. Odczytanie tego, co mysz pamięta, jest zadaniem zupełnie innego rzędu - i nikt nie wie, czy wykonalnym. Referujemy tę różnicę przy emulacji całego mózgu i przy konektomie.

Co z tego zostaje

Zostaje jedna rzecz warta zapamiętania niezależnie od transhumanizmu: pamięć nie jest nagraniem. Jest rekonstrukcją składaną z części, a części da się pomieszać - w laboratorium światłem, a w życiu codziennym sugestią, upływem czasu i opowiadaniem tej samej historii.

Eksperyment na myszach pokazał mechanizm. Psychologia zeznań świadków opisuje jego skutki od dziesięcioleci.