Co zostaje po nas w sieci

Na rycinie umierający dyktuje ostatnią wolę, a skryba zapisuje. Świadkowie stoją wokół. Instytucja testamentu jest starsza niż większość instytucji, jakie znamy - i przez tysiące lat wystarczała.

Nie obejmuje tylko rzeczy, które nie są rzeczami: konta, zdjęć w chmurze, korespondencji i historii przeglądania.

Stan prawny w trzech zdaniach

RODO nie dotyczy zmarłych. Rozporządzenie mówi wprost, że nie ma zastosowania do danych osobowych osób zmarłych, i pozostawia państwom członkowskim swobodę uregulowania tej kwestii.

Polska z tej możliwości nie skorzystała. Ustawa o ochronie danych osobowych z 2018 roku nie wprowadziła osobnego reżimu dla danych osób zmarłych.

Zostaje więc prawo spadkowe i umowa z dostawcą. Spadkobiercy dziedziczą prawa majątkowe. Konto w serwisie jest jednak przede wszystkim stosunkiem umownym, a o jego losie rozstrzyga regulamin - napisany zwykle pod prawo innego kraju.

Co to znaczy w praktyce

Rodzina zmarłej osoby staje zwykle przed czterema sytuacjami:

Chce odzyskać zdjęcia. Zwykle najprostsze, jeśli ktoś zna hasło albo dostęp do skrzynki pocztowej. Formalna droga bywa długa i kończy się różnie w zależności od dostawcy.

Chce zamknąć konto. Większość dużych serwisów przewiduje procedurę zgłoszenia śmierci wraz z aktem zgonu. Efektem bywa usunięcie albo przekształcenie konta w profil upamiętniający.

Chce przeczytać korespondencję. Tu zaczyna się realny problem. Wiadomości mają co najmniej dwóch autorów, a ochrona danych drugiej strony nie wygasa. To jest miejsce, w którym interesy się rozjeżdżają i w którym prawo milczy.

Nie wie, że coś istnieje. Konta, subskrypcje i zasoby, o których nikt nie wiedział, nie znikają - płacą się dalej albo wygasają po latach.

Co da się zrobić za życia

Trzy rzeczy praktyczne, wszystkie do zrobienia dziś.

Ustawienia dostępu po śmierci. Część dużych dostawców pozwala wskazać osobę, która przejmie dostęp, albo ustawić automatyczne usunięcie konta po okresie nieaktywności. To jest najprostsze i najskuteczniejsze narzędzie, a korzysta z niego niewielu.

Spis kont poza siecią. Lista usług i sposób dostępu, przechowywana tak jak inne dokumenty ważne. Bez tego rodzina nie wie nawet, czego szukać.

Wskazanie woli. Testament może zawierać rozrządzenia dotyczące dostępu do danych i sposobu postępowania z kontami. Nie zastąpi to ustawień u dostawcy, ale porządkuje sprawę między spadkobiercami.

Dlaczego to jest w tym portalu

Bo jest to najbliższa dostępnej rzeczywistości wersja pytania, które w tej dziedzinie stawia się w wersji ambitniejszej.

Rozmowa o przenoszeniu umysłu zakłada, że osobę da się zapisać i odtworzyć. Zanim to się stanie - a być może nigdy nie stanie - już dziś zostawiamy po sobie zapis: dziesiątki tysięcy wiadomości, zdjęć, wyszukiwań i śladów.

Ten zapis nie jest osobą i nikt rozsądny tego nie twierdzi. Jest natomiast najobszerniejszym opisem człowieka, jaki kiedykolwiek powstawał rutynowo - i już teraz pojawiają się usługi obiecujące zbudowanie na jego podstawie rozmówcy naśladującego zmarłego.

To jest miejsce, w którym warto zadać pytanie wcześniej niż później: czyj jest ten zapis i kto może z nim zrobić co zechce. Dziś odpowiedź brzmi: rozstrzyga o tym regulamin usługi.

Co z tego wynika

Praktycznie: dwie godziny na uporządkowanie ustawień i spisanie listy kont oszczędzają rodzinie miesiące. To jest chyba najbardziej praktyczna rada w całym tym portalu.

Prawnie: luka jest realna i znana. Do jej zamknięcia wystarczyłby przepis krajowy, na który RODO wprost pozwala.

Dla tej dziedziny: zanim ktokolwiek rozstrzygnie, czy da się zapisać człowieka, warto zauważyć, że zapis już powstaje - tylko nie jest niczyj i nikt nad nim nie panuje.