Polska ustawa o AI: co się zmienia w praktyce

Rycina przedstawia publiczne ważenie władcy: waga na środku placu, tłum wokół, urzędnik przy szalkach. Regulacja techniczna wygląda dziś podobnie - ktoś musi trzymać szalki, mieć prawo je wnieść i móc coś zrobić z wynikiem.

Rozporządzenie unijne opisało, co się waży. Polska ustawa wskazuje, kto trzyma szalki.

Dlaczego potrzebna była ustawa

Rozporządzenie unijne obowiązuje w Polsce bezpośrednio - nie trzeba go „wdrażać” ustawą i nikt na to nie czekał. Zakaz wnioskowania o emocjach w pracy i w szkole obowiązuje od lutego 2025 roku niezależnie od tego, co uchwalił Sejm.

Rozporządzenie z zasady nie reguluje jednak trzech rzeczy, bo należą do państw członkowskich:

• kto ma być organem nadzoru rynku,
• jak wygląda procedura kontroli i skargi,
• jakie kary i w jakim trybie się nakłada.

Ustawa z 3 lipca 2026 roku, ogłoszona w Dzienniku Ustaw pod pozycją 1003, dopisuje właśnie to. Weszła w życie 11 sierpnia 2026 roku.

Co się zmienia dla kogo

Dla obywatela. Powstał adresat skargi. Jeśli pracodawca stosuje system oceniający emocje albo zaangażowanie na podstawie danych biometrycznych, jest gdzie to zgłosić - a wcześniej pozostawał urząd ochrony danych i sąd pracy, czyli droga dłuższa i o innym zakresie.

Dla pracodawcy i szkoły. Nie zmienia się nic w tym, co wolno: zakaz wynikał już z rozporządzenia. Zmienia się to, że jest kto sprawdzi i nałoży karę.

Dla firmy wdrażającej AI. Dochodzi obowiązek współpracy z organem, przygotowania dokumentacji i wskazania osoby odpowiedzialnej. W systemach z kategorii wysokiego ryzyka - rekrutacja, ocena zdolności kredytowej, edukacja, dostęp do świadczeń - koszt zgodności jest realny i mierzy się w miesiącach pracy, nie w opłacie skarbowej.

Dla tego portalu. Nic. Modele używane do pisania tekstów nie są systemem wysokiego ryzyka, a jawność współautorstwa AI, którą stosujemy od pierwszego tekstu, wynika z naszej decyzji redakcyjnej, nie z przepisu.

Czego ustawa nie zmienia

Nie reguluje modeli ogólnego przeznaczenia inaczej niż rozporządzenie. Obowiązki dostawców takich modeli wynikają z przepisów unijnych i dotyczą głównie dokumentacji oraz przejrzystości.

Nie wprowadza „prawa do wyjaśnienia” wykraczającego ponad RODO. Jeśli decyzja o człowieku jest automatyczna, podstawą sprzeciwu pozostaje ochrona danych osobowych.

Nie dotyczy neurotechnologii wprost. Urządzenia odczytujące aktywność mózgu podlegają przepisom o danych dotyczących zdrowia i - gdy wnioskują o emocjach w pracy - zakazowi z aktu o AI. Osobnych neuropraw w Polsce nadal nie ma, a jedyny globalny standard w tej sprawie jest niewiążący.

Nie dotyczy badań. Prace badawcze i rozwojowe przed wprowadzeniem systemu na rynek są z zakresu wyłączone.

Dlaczego to jest ważne dla tematu tego portalu

Bo jest to pierwszy polski akt prawny odnoszący się wprost do systemów sztucznej inteligencji - i punkt odniesienia dla wszystkiego, co w tej dziedzinie będzie się u nas dziać.

I bo pokazuje asymetrię wartą zapamiętania. W sztucznej inteligencji mamy dziś rozporządzenie z zakazami, organ krajowy, kary i procedurę skargową. W biotechnologii - obszarze, w którym udokumentowane zdarzenia ryzykowne już były - odpowiednika nie ma. Nie wynika z tego, że AI regulowano za mocno. Wynika, że regulacja idzie tam, gdzie jest uwaga publiczna, a nie tam, gdzie ryzyko jest najlepiej udokumentowane.