Doping genowy: zakazany, zanim zaczął istnieć

Dwaj zapaśnicy z ryciny mają do dyspozycji wyłącznie własne ciała. Cała idea zawodów sportowych polega na tym, że tak właśnie ma zostać.

Doping genowy jest pytaniem o to, co się dzieje, gdy ciało da się przygotować wcześniej.

Co dokładnie jest zakazane

Wykaz Światowej Agencji Antydopingowej dzieli zakazy na substancje (oznaczane literą S) i metody (litera M). Doping genowy i komórkowy to grupa M3, w tej samej kategorii co manipulacje krwią i ingerencja w próbkę.

Zakaz obejmuje w skrócie dwie rzeczy: wprowadzanie materiału genetycznego w celu zmiany wydolności oraz wykorzystanie komórek zmodyfikowanych w tym samym celu.

Warto zauważyć, co z tego wynika: przepis nie wymienia konkretnych genów. Jest napisany przez cel, nie przez środek - i dlatego objął narzędzia, których w chwili jego powstania jeszcze nie było, w tym późniejszą edycję genów.

Dlaczego jest tak trudny do wykrycia

Klasyczna kontrola antydopingowa szuka cudzej cząsteczki: substancji, której w organizmie być nie powinno, albo jej metabolitów.

Przy dopingu genowym takiej cząsteczki nie ma. Organizm produkuje własne białko - erytropoetynę, czynnik wzrostu, cokolwiek - tyle że w ilości większej niż normalna. Wynik badania krwi wygląda na wynik osoby, która ma wyjątkowe predyspozycje.

Kierunki wykrywania są dwa i oba mają ograniczenia:

Szukanie śladów wektora. Wirus użyty do dostarczenia genu zostawia w organizmie fragmenty obcego DNA, których da się szukać. Skuteczność zależy od czasu, jaki upłynął, i od metody podania.

Paszport biologiczny. Zamiast szukać substancji, śledzi się profil zawodnika w czasie i wyłapuje nienaturalne skoki. Metoda działa na wiele form dopingu naraz, ale wymaga długiej serii pomiarów i daje dowód pośredni.

Co mówi polskie prawo

Ustawa z 21 kwietnia 2017 roku o zwalczaniu dopingu w sporcie powołała Polską Agencję Antydopingową i odsyła w kwestii tego, co zabronione, do wykazów międzynarodowej konwencji.

Przepisy karne są jednak węższe niż sam zakaz sportowy. Artykuł 48 przewiduje grzywnę, ograniczenie wolności albo pozbawienie wolności do lat 3 dla tego, kto podaje substancję zabronioną z grupy S1, S2 lub S4 małoletniemu zawodnikowi albo zawodnikowi bez jego wiedzy. Artykuł 49 przewiduje tę samą karę za udostępnianie takich substancji osobom trzecim bez wymaganego pozwolenia.

Obie normy mówią o substancjach, a doping genowy jest w wykazie metodą. Nie znaczy to, że jest w Polsce bezkarny - podanie preparatu biologicznego bez pozwolenia narusza prawo farmaceutyczne niezależnie od sportu, o czym piszemy przy biohackingu. Znaczy tyle, że konsekwencje sportowe i karne biegną tu osobnymi torami.

Dlaczego sport jest w tym sporze przypadkiem szczególnym

Zwykły argument za wolnością morfologiczną brzmi: dorosły człowiek może robić ze swoim ciałem, co uzna za stosowne. W sporcie ten argument nie działa, i to z powodów, które nie są moralizatorskie.

Zawody są porównaniem. Ich sens polega na porównywalności. Jeśli jeden uczestnik zmienia warunki, znika to, co się mierzy - a więc sens całego przedsięwzięcia.

Zgoda przestaje być wolna. Gdy część zawodników stosuje ulepszenie, pozostali stają przed wyborem: zrobić to samo albo przegrywać. To jest ten sam mechanizm, który przy zarzucie o eugenikę opisujemy jako najmocniejszą część krytyki - z tą różnicą, że w sporcie działa od razu i widać go gołym okiem.

Sandel dodaje trzeci argument. Podziwiamy sportowca za to, co zrobił ze swoim talentem. Im większy udział interwencji technicznej, tym mniej zostaje z tego podziwu - przenosi się on na tego, kto interwencję zaprojektował. Referujemy to osobno przy jego eseju.

Co z tego wynika

Praktycznie: zakaz istnieje, wykrywanie jest słabe, a zjawiska - o ile występuje - nie widać w statystykach. To jest sytuacja, w której łatwo o dwie skrajności: panikę i lekceważenie.

Dla debaty o ulepszaniu człowieka: sport jest najlepszym poligonem, bo to jedyna dziedzina, w której granica została wytyczona formalnie, spisana i objęta kontrolą. Wszędzie indziej spieramy się o zasady. Tu można obserwować, jak zasady działają w praktyce - i jak trudno je egzekwować, gdy ingerencja przestaje zostawiać ślad.

Dla czytelnika: przy każdym doniesieniu z tej dziedziny warto zapytać o jedno - czy był wynik kontroli. Zwykle nie było.